<<<< Wróć do przeglądania numerów <<<<

JOURNAL OF PUBLIC HEALTH, NURSING AND MEDICAL RESCUE ● No.1/2018


Paper TitlePage

Popularising medical knowledge in the semi-scholarly journals in the 18th century

Popularyzowanie wiedzy lekarskiej w czasopismach półuczonych w XVIII wieku

Authors: E Wójcik, G Wrona, R Zając
Abstract (ENG): In the late 18th century, nineteen semi-scholarly jour-nals were published across the lands of the Polish-Lithuanian Commonwealth, which was aimed at bringing scientific knowledge a bit closer to the general public. Only one of them, „Praktyka Lekarska” [Medical Practice] was dedicated to medical matters, though. Nine of them also addressed a number of issues related to raising popular awareness of medical advances during the Enlightenment. These were „Nowe Wiadomości Ekonomiczne i Uczone” [The New Economic and Scholarly News] (1758-1761), "Wiadomości Literackie" [The Literary Newsletter] (1760-1763), „Polak Patriota” [Being a Polish Patriot] (1785), „Pamiętnik Polityczny i Historyczny” [Political and Historical Diary] (1782-1795), „Różne Uwagi Fizyczno-Chemicznego War-szawskiego Towarzystwa” [Assorted Notes of the Warsaw Phys-ics and Chemistry Society] (1769), „Magazyn Warszawski” [The Warsaw Magazine] "(1784-1785), „Biblioteka Fizyko-Ekonomiczna nauczająca i bawiąca” [The Physics and Economics Library - offering scholarly knowledge and light entertainment] (1788), „Zabawy Obywatelskie” [Citizens Having Fun] (1792-1793), and „Dziennik Uniwersalny” [The Universal Daily] (1795).

Abstract (PL):
W drugiej połowie XVIII wieku ukazywało się w Rzeczypospolitej 19 tytułów czasopism półuczonych, których celem była popularyzacja wiedzy naukowej. Wśród tych tytułów tylko jeden, „Praktyka Lekarska” poświęcony był tematyce me-dycznej. Analiza treści pozostałych wykazała, że w dziewięciu z nich podejmowano szereg zagadnień związanych z upowszech-nianiem osiągnięć medycyny w okresie oświecenia. Były to „Nowe Wiadomości Ekonomiczne i Uczone” (1758-1761), „Wiadomości Literackie” (1760-1763), „Polak Patriota” (1785), „Pamiętnik Polityczny i Historyczny” (1782-1795), „Różne Uwa-gi Fizyczno-Chemicznego Warszawskiego Towarzystwa” (1769), „Magazyn Warszawski” (1784-1785), „Biblioteka Fizyko-Ekonomiczna nauczająca i bawiąca” (1788), „Zabawy Obywatel-skie” (1792-1793) i „Dziennik Uniwersalny” (1795). Pisma te zawierały głównie przedruki z zagranicznych periodyków, ency-klopedii i poradników, przede wszystkim niemieckich i francu-skich. Ideą polskich wydawców było wskazanie dobrych wzorów europejskich w zakresie organizacji ochrony zdrowia i kształce-nia lekarzy wspartych opieką finansową państwa. Starano się także przekazywać wiedzę w zakresie profilaktyki zdrowotnej, zachęcano do prowadzenia zdrowego trybu życia, polegającego na odpowiednim odżywianiu, unikaniu alkoholu, zażywania ru-chu na świeżym powietrzu. Zdecydowanie piętnowano obżar-stwo, pijaństwo, lenistwo i hulaszczy tryb życia. Wskazywano na zależność zdrowia od zachowania higieny ciała i otoczenia. W czasopismach półuczonych pojawiało się wiele porad dotyczą-cych zasad opieki nad chorym i rekonwalescentem, ochrony kobiet ciężarnych, pielęgnacją niemowląt. Zapoznawano czytel-ników z normami postępowowania w czasie trwania epidemii chorób zakaźnych, wspierano gotowymi receptami na wszelkiego rodzaju dolegliwości. Zasadniczą ideą, którą starano się przeka-zać odbiorcom była dewiza, że zdrowie jest darem od Boga, wal-czono z mitem, że choroby i epidemie są karami niebios. Czaso-pisma półuczone nie spełniły swoim zadań w zacofanej i konser-watywnej Polsce, rozbiory kraju przerwały próby reform podej-mowanych także i w tej dziedzinie.

01-08

Pre-prophylaxis - effective prevention of early childhood caries

Preprofilaktyka – skuteczna profilaktyka próchnicy wczesnej

Authors: E Stokowska, D Cylwik-Rokicka, M Wilczyńska- Borawska
Abstract (ENG): The years 2015-2016 saw the implementation of pre-vention program under the name "Childhood without caries" aimed at reducing caries of the milk teeth in children aged 1-3 year (early caries). It was dedicated to parents and children, but also educators, nurses and midwives. All the addressees need to be involved so that the program can fulfil its task. Pregnant wom-en are the first link in this project to make it succeed.

Abstract (PL):
W latach 2015-2016 realizowany był program profilaktyczny mający ograniczyć próchnicę zębów mlecznych u dzieci 1-3 letnich (próchnicę wczesną) pod nazwą „Dzieciństwo bez próchnicy”. Skierowany jest on do rodziców i dzieci, ale także do wychowawców, pielęgniarek i położnych. Aby program ten spełnił swoje zadanie muszą się zaangażować wszyscy, do kogo jest skierowany. Pierwszym ogniwem, który wpłynie na powodzenie tego przedsięwzięcia są kobiety w ciąży.

9-12

Random blood glucose and blood pressure tests with Korotkoff sounds as the identification of risk factors for cardiovascular disorders

Przygodny pomiar glikemii oraz ciśnienia tętniczego krwi metodą Korotkova jako identyfikacja czynników ryzyka rozwoju zaburzeń sercowo – naczyniowych

Authors: M Marć, A Fąfara, K Fudali
Abstract (ENG): Screening tests are aimed at early detec-tion and possible treatment of people who do not yet have symp-toms of a given disease and thus serve to prevent its serious con-sequences. Performing them not only for prophylaxis, but also for control purposes is very important in the prevention of many diseases.

Abstract (PL):
Badania przesiewowe mają na celu wczesne wykrycie i ewentualne leczenie osób nie posiadających jeszcze symptomów danej choroby tym samym służą do zapobie-gania jej poważnym następstwom. Wykonywanie ich nie tylko w celach profilaktycznych, ale i kontrolnych jest bardzo istotne w prewencji wielu chorób.

13-18

Health-related behaviour and the sense of self-efficacy in women in postpartum period

Zachowania zdrowotne a poczucie własnej skuteczności u kobiet w okresie poporodowym

Authors: M Kaźmierczak, G Gebuza, K Brzozowska , M Gierszewska, E Mieczkowska
Abstract (ENG): The aim of the study was an assessment of health-related behaviours in women in the postpartum period, and establishing a relationship between such behaviours and selected variables.

Abstract (PL):
Zachowania zdrowotne to działania związane ze zdrowiem. Wśród zachowań pozytywnych można wymienić: prawidłowe odżywianie, utrzymywanie sprawności ruchowej i psychicznej, zachowanie higieny osobistej, nienadużywanie leków czy alkoholu, utrzymywanie właściwych stosunków międzyludzkich. Zachowania negatywne to: palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, nieprawidłowa dieta, brak ruchu i nadmierny stress

19-28

Implementation of the right to information among psy-chiatric patients

Realizacja prawa do informacji wśród pacjentów opieki psychiatrycznej

Authors: M Bażydło, A Lisowska, I Radlińska, A Kotwas, B Karakiewicz
Abstract (ENG): One of the patient rights is the right to obtaining information on health status, diagnosis, diagnostic methods, and treatment methods along with their possible conse-quences, treatment outcomes, and prognosis.

Abstract (PL):
Jednym z praw pacjenta jest prawo do uzyskania informacji o stanie zdrowia, rozpoznaniu, metodach diagnostycznych i leczniczych, ich następstwach, wynikach lec-zenia oraz rokowaniu.

29-35

The dieticians’ knowledge about nutrition after organ transplantation

Badanie wiedzy dietetyków na temat żywienia osób po transplantacji narządu

Authors: A Stefaniak, K Janion, M Latos, E Nowakowska-Zajdel, S Żegleń
Abstract (ENG): Recipients should have a possibility to obtain nutritional advice from dieticians. However, in many healthcare institutions, the possibility to create sufficient amount of workplaces for dieticians is affected by the financial limita-tions. In this case, the responsibility for the supervision of dietary recommendations for this group of patients lies within the medi-cal and nursing staff.

Abstract (PL):
Biorcy narządów powinni mieć możliwość skorzystania z porad dietetycznych udzielanych przez dietetyków, jednak w wielu placówkach ochrony zdrowia istnieją ogranicze-nia finansowe uniemożliwiające stworzenia wystarczającej liczby miejsc pracy dla tego typu personelu. W takim przypadku odpo-wiedzialność przekazywania zaleceń żywieniowych dla tej grupy chorych spoczywa na personelu lekarskim i pielęgniarskim.

36-42

The BMI and the WC indexes and the health behaviour level in a group of healthcare professionals and non-medical professionals

Wskaźnik BMI i WC a poziom zachowań zdrowotnych w grupie osób wykonujących zawody medyczne i pozamedyczne

Authors: G J Nowicki, B Ślusarska, E Rudnicka-Drożak, K Kocka, A Bartoszek, A Sykut
Abstract (ENG): Obesity has become one of the most serious threats in today’s world, and a factor directly influencing the risk of 21st century lifestyle diseases, i.e. cardiovascular dis-eases and tumours. The civilisation determinants of obesity are related to unhealthy lifestyle and health behaviour which involves nutrition, physical activity, ways of spending free time, stress, and the pace of modern-day life.

Abstract (PL):
Otyłość stała się jednym z najpoważniej-szych zagrożeń we współczesnym świecie, oraz czynnikiem bez-pośrednio wpływającym na ryzyko wystąpienia najpoważniej-szych chorób cywilizacyjnych XXI w., czyli chorób układu ser-cowo-naczyniowego i nowotworów. Determinanty cywilizacyjne otyłości związane ze złym stylem życia i zachowaniami zdrowot-nymi w dużej mierze wiążą się ze sposobem żywienia, aktywno-ścią fizyczną, sposobem spędzania wolnego czasu, stresem, tem-pem współczesnego życia

43-54